Grondwater in de Tuin

Auteur: LdeGraaff

  • De zadenpakketten zijn verloot

    De zadenpakketten zijn verloot

    Winnaars prijzenverloting bekend!

    Op 1 september heeft de prijsuitreiking plaatsgevonden. Alle winnaars zijn inmiddels persoonlijk gecontacteerd en de eerste zaadpakketten zijn al onderweg via de post. Gefeliciteerd aan iedereen die een prijs in de wacht heeft gesleept!

    Bedankt voor jullie deelname

    Wie niet heeft gewonnen, niet getreurd: jullie inbreng is zeer waardevol. In totaal hebben we maar liefst 759 ingevulde vragenlijsten ontvangen! Een fantastische respons waar we heel blij mee zijn.

    De komende weken gaan we hard aan de slag om alle antwoorden te analyseren. Onze doelstelling: eind dit jaar een heldere samenvatting delen met de belangrijkste bevindingen. Zo weten straks niet alleen wij wat jullie denken, maar ook jij zelf.

    Heeft u aangegeven de resultaten te willen ontvangen? Dan zullen we deze via de mail sturen. Heeft u dit niet gedaan, maar wilt u wel op de hoogte blijven? Schrijf u dan in voor de nieuwsbrief

    Wat wordt er gedaan tegen droogte?

    Het is een extreem droog jaar, en dat merken moestuinders ook. We keken alvast even wat onze deelnemers doen om hun gewassen door de droogte te helpen. Veel tuinders vangen zelf regenwater op of geven extra water, maar er wordt ook veelvuldig gemulcht: de bodem bedekken met organisch materiaal zoals compost of grasmaaisel om vocht vast te houden.

  • Start grondwatermetingen bij GroeiTuin013

    Start grondwatermetingen bij GroeiTuin013

    Op 18 juni zijn we gestart met het monitoren van de grondwaterstanden bij GroeiTuin013 in Tilburg. De grondwaterstand wordt automatisch ieder uur gemeten door middel van druksensoren. Op de website (zie grondwaterstanden) plaatsen we wekelijks een update over de grondwaterstanden van de collectieve tuin.

    Door de grondwaterstanden te monitoren krijgen we beter inzicht in hoe de grondwaterstand van de tuin reageert op neerslag en hoe deze gedurende het jaar varieert. Daarnaast worden er binnenkort twee peilbuizen geplaatst, waar vrijwilligers handmatig de grondwaterstand kunnen meten en zichtbaar kunnen maken op het informatiebord. Met behulp van deze visualisatie kunnen vrijwilligers en bezoekers zien of de grondwaterstand hoog, normaal of laag is ten opzichte van de gebruikelijke situatie.

  • Peilbuis geplaatst bij VTV Aanschot

    Peilbuis geplaatst bij VTV Aanschot

    Samen met vrijwilligers van Volkstuinvereniging Aanschot, gelegen in Eindhoven-Noord, hebben we een peilbuis met informatiebord geplaatst op het complex. Met behulp van deze peilbuis kunnen tuinders zelf de grondwaterstand meten en zichtbaar maken op de grondwatermeter. De grondwatermeter is geïnspireerd op de publieke grondwatermeters van de provincie en het waterschap.

    De leden van VTV Aanschot zijn actief bezig met het waterbeheer op het complex. Afgelopen jaar is de eerste drainagebuis aangelegd om overtollig water na hevige neerslag af te voeren naar het oppervlaktewater. Daarnaast mag er alleen met gieters water worden gegeven om het waterverbruik in de zomer te beperken. Veel tuinders vangen regenwater op in regentonnen, zodat zij in droge perioden minder afhankelijk zijn van leidingwater.

    Wilt u op de hoogte blijven van de projectontwikkelingen? Schrijf u dan hier in voor de nieuwsbrief.

    Bent u aangesloten bij een volkstuinvereniging, gemeenschappelijke tuin of zorgtuin in Noord-Brabant en wilt u ook actief meedoen met burgerwetenschap? Neem dan contact met ons op via grondwaterindetuin@vu.nl.

  • Nieuwsbrief 1

    Nieuwsbrief 1

    Nieuwsbrief 1Download
  • Start grondwatermetingen bij VTV Groen Gennep

    Start grondwatermetingen bij VTV Groen Gennep

    Op 13 mei zijn twee peilbuizen geplaatst op het volkstuincomplex Groen Gennep. Deze peilbuizen zullen worden gebruikt om de grondwaterstanden te meten en te monitoren. Moestuinders op het complex kunnen handmatige metingen uitvoeren om zelf de grondwaterstand te bepalen. Deze metingen worden vervolgens zichtbaar gemaakt op het informatiebord, zodat andere tuinders kunnen zien of de grondwaterstand hoog, normaal of laag is. Binnenkort wordt er meer informatie geplaatst bij de peilbuizen over hoe de grondwaterstand gemeten kan worden en waar je de meting kunt doorgeven.

    Daarnaast verzamelen we grondwatergegevens door middel van druksensoren. Deze sensoren meten automatisch ieder uur de waterdruk, waarna de gegevens worden omgerekend naar grondwaterstanden. Op de website (zie grondwaterstanden) plaatsen we wekelijks een update over de grondwaterstanden op het complex. Daarnaast vullen we de meetgegevens aan met relevante informatie van bijvoorbeeld het KNMI, het Droogteportaal, de provincie en/of het waterschap.

  • Nieuwe deelnemer: VTV Groen Gennep

    Nieuwe deelnemer: VTV Groen Gennep

    VTV Groen Gennep is de eerste deelnemende vereniging binnen het project Grondwater in de Tuin. Samen met de enthousiaste tuinders op dit complex gaan we grondwaterstanden monitoren en bodemvochtmetingen uitvoeren. Op de locatie worden workshops en informatiesessies georganiseerd, gebaseerd op de kennis van de tuinders en de resultaten van de metingen.

    VTV Groen Gennep is een actieve vereniging met een oppervlakte van circa 4 hectare, verdeeld over 310 tuinen. Het complex ligt ten zuiden van Eindhoven, tussen de Dommel en de Tongelreep, waardoor het gebied te maken heeft met zowel hoge als lage grondwaterstanden. Er wordt al meerdere jaren gewerkt aan duurzaamheid op het complex, waarbij bodemgezondheid en watergebruik een belangrijke rol spelen.

    Binnenkort plaatsen we gezamenlijk twee peilbuizen op het complex. Eén peilbuis wordt voorzien van een datalogger die automatisch metingen online beschikbaar maakt. De andere peilbuis kan door tuinders worden gebruikt om handmetingen uit te voeren. Vervolgens worden de metingen zichtbaar gemaakt op het informatiebord met de grondwatermeter.

    De grondwatermeter is geïnspireerd op de publieke grondwatermeters van de provincie en het waterschap. Dicht bij het complex van VTV Groen Gennep staat een publieke grondwatermeter bij De Genneper Hoeve. Hierdoor kunnen tuinders eenvoudig de grondwaterstanden vergelijken tussen het complex en het recreatiegebied.

    Wilt u op de hoogte blijven van de projectontwikkelingen? Schrijf u dan hier in voor de nieuwsbrief.

    Bent u aangesloten bij een volkstuinvereniging, gemeenschappelijke tuin of zorgtuin in Noord-Brabant en wilt u ook actief meedoen met burgerwetenschap? Neem dan contact met ons op via grondwaterindetuin@vu.nl.

  • Wat zijn uw ervaringen met droogte, regen en grondwater?

    Wat zijn uw ervaringen met droogte, regen en grondwater?

    Als moestuinders zijn we gewend om met het weer mee te bewegen. Toch merken we de afgelopen jaren steeds vaker hoe uitdagend het kan zijn: lange droge periodes of juist heel veel regen. Dat vraagt veel van de tuin én van de tuinders. 

    Binnen het project Grondwater in de Tuin onderzoeken we de ervaringen van moestuinders met droogte, regen en grondwater. Met deze vragenlijst willen we beter begrijpen hoe moestuinders omgaan met extreem weer. De resultaten gebruiken we voor wetenschappelijk onderzoek en voor het ontwikkelen van workshops en lesmateriaal. Zo willen we bijdragen aan klimaatbestendige (moes)tuinen.

    De vragenlijst bestaat uit 5 korte onderdelen en het invullen duurt ongeveer 5 tot 10 minuten. Er zijn geen goede of foute antwoorden. We zijn juist benieuwd naar uw eigen ervaringen en mening. 

    Vul de vragenlijst hier in en maak kans op een biologische zadenpakketten t.w.v. €30,-

    Scan de QR-code of klik hier om uw moestuinervaringen te delen en kans te maken op een biologische zadenpakket t.w.v. €30,-

  • Grondwater in de Tuin gaat van start

    Grondwater in de Tuin gaat van start

    Het project Grondwater in de Tuin heeft als doel de kennis van grondwater te vergroten, zodat we in de toekomst beter kunnen omgaan met natte en droge periodes. Hierbij combineren we de rijke praktijkkennis van moestuinders met wetenschappelijke inzichten door middel van interactieve workshops, grondwatermetingen en het ontwikkelen van cursusmateriaal.

    Verzamelen van kennis

    (Moes)tuinders van jong tot oud werken met veel passie en plezier in hun tuin. Veel kennis wordt opgedaan door zelf te experimenteren en door te leren van anderen. Een deel van deze praktische kennis is terug te vinden in boeken, op websites of wordt mondeling doorgegeven van tuinder tot tuinder.

    Ervaringen met weersextremen, zoals langdurige droogte of juist natte perioden, en de invloed van grondwaterstanden op de tuin zijn online echter minder makkelijk te vinden. Binnen het project Grondwater in de Tuin zijn we daarom op zoek naar deze praktijkervaringen. We zijn vooral benieuwd hoe moestuinders omgaan met droogte, hoge grondwaterstanden en andere weersinvloeden.

    Met een landelijke enquête willen we inzicht krijgen in hoe bekend moestuinders zijn met het thema grondwater. Ook willen we weten welke maatregelen er nu al worden genomen om beter voorbereid te zijn op weersextremen. De enquête komt binnenkort online.

    Daarnaast gaan we graag persoonlijk in gesprek met moestuinders. In eerste instantie richten we ons op verschillende locaties in Noord-Brabant. Tijdens deze gesprekken kunnen tuinders hun ervaringen delen en aangeven welke thema’s zij belangrijk vinden of waar zij meer over willen leren.

    Meten van grondwaterstanden

    Op verschillende moestuinlocaties zijn peilbuizen geplaatst om de grondwaterstand te meten. Per locatie staan twee peilbuizen naast elkaar. In één van de buizen is meetapparatuur geïnstalleerd die automatisch de grondwaterstanden registreert en doorgeeft. Deze gegevens zijn online te bekijken op deze pagina.

    De tweede peilbuis wordt gebruikt voor handmatige metingen. Na iedere meting wordt de actuele grondwaterstand gedeeld op het grondwaterinformatiebord. Hierop is te zien of de grondwaterstand op dat moment hoger of lager is dan normaal.

    Bent u geïnteresseerd om ook grondwater te meten op uw moestuincomplex, zelfpluktuin of buurttuin in Noord-Brabant? Neem dan gerust contact met ons op

    Delen van ervaringen en bevindingen

    Samen met moestuinders organiseren we interactieve workshops waarin we gezamenlijk werken aan praktische oplossingen voor de tuin. Het doel is om tuinen beter bestand te maken tegen droge perioden én tegen langdurige natte omstandigheden.

    Tijdens deze workshops combineren we de bevindingen uit dit project met de praktijkervaring van moestuinders en wetenschappelijke inzichten over grondwater. Door kennis en ervaringen te delen, ontwikkelen we maatregelen die direct toepasbaar zijn in de tuin. Zo bouwen we samen aan een veerkrachtige en klimaatrobuuste moestuin.

  • Wat is grondwater?

    Wat is grondwater?

    Water is belangrijk voor de natuur, de landbouw en de mens. Het komt in verschillende vormen voor. Boven de grond zien we water vooral als oppervlaktewater, zoals sloten, rivieren en meren. Water kan ook uit de lucht vallen in de vorm van neerslag, zoals regen, sneeuw of hagel. Niet al het water is zichtbaar. Ook in de bodem is water aanwezig. De bodem bestaat uit kleine gronddeeltjes die niet volledig op elkaar aansluiten. Tussen deze deeltjes zitten kleine ruimtes. In het bovenste deel van de bodem bevindt zich vaak een combinatie van lucht en water. Dit water noemen we bodemvocht.

    Als je dieper de bodem in gaat, neemt de hoeveelheid lucht tussen de gronddeeltjes af. Uiteindelijk zijn alle kleine ruimtes gevuld met water. Vanaf dat punt spreken we van grondwater. De grens waar de bodem volledig verzadigd is met water noemen we de grondwaterstand of grondwaterspiegel. De diepte van de grondwaterstand kan gedurende het jaar verschillen. Over het algemeen staat het grondwater in de winter hoger dan in de zomer, omdat er in de winter meer neerslag valt. In de zomer wordt juist meer grondwater gebruikt, bijvoorbeeld door planten en bomen. Ook de doorlatendheid van de bodem speelt een belangrijke rol. In een bodem die water gemakkelijk doorlaat, zoals zand, zit het grondwater vaak dieper. In bodems die minder goed water doorlaten, zoals klei, bevindt het grondwater zich meestal dichter bij het oppervlak.

    Waarom is grondwater belangrijk voor de tuin?

    Grondwater is een belangrijke waterbron voor planten en bomen, vooral in perioden met weinig regen. De wortels van bomen reiken vaak diep genoeg om grondwater te bereiken. Tijdens langere droge perioden kan de grondwaterstand echter dalen. Hierdoor kunnen planten en bomen moeite krijgen om voldoende water op te nemen. In zo’n geval kunnen planten en bomen verzwakken, schade oplopen of zelfs afsterven. Deze problemen worden versterkt doordat we in Nederland steeds vaker te maken krijgen met lange periodes van droogte als gevolg van klimaatverandering.

    Het tegenovergestelde kan ook voorkomen. Bij veel regen en een bodem met een slechte doorlatendheid kan de grondwaterstand juist erg hoog komen te staan. Als het grondwater dicht bij het oppervlak staat, kunnen wortels onvoldoende zuurstof opnemen. Wanneer deze situatie zich langere tijd voordoet, kunnen wortels gaan rotten en afsterven, waardoor de plant uiteindelijk dood kan gaan.

    Hoe wordt grondwater gemeten?

    Om schade aan planten te voorkomen, is het belangrijk dat de grondwaterstand niet te laag en ook niet te hoog staat. Maar hoe weet je wat de grondwaterstand is als het grondwater onzichtbaar in de bodem zit? Daarom wordt de grondwaterstand gemeten.

    Dit gebeurt meestal met een kunststof buis die in de grond wordt geplaatst, tot in het grondwater. Het onderste gedeelte van deze buis bestaat uit een fijn filter. Dit filter laat wel water door, maar geen gronddeeltjes. Doordat het water vrij in de buis kan stromen, neemt het hetzelfde niveau aan als het grondwater in de bodem. Zo kan de hoogte van de grondwaterspiegel worden bepaald. Deze buis noemen we een peilbuis.

    In een peilbuis kan de grondwaterstand op verschillende manieren worden gemeten. Bij een handmatige meting wordt een meetlint gebruikt. Aan het uiteinde zit een klein hol metalen dopje. Zodra dit metaal het water raakt, hoor je een zacht “ploppend” geluid. Vervolgens kan op het meetlint worden afgelezen hoe diep het grondwater zich bevindt. Daarnaast kan in de peilbuis een drukmeter (sensor) worden geplaatst. Deze meet automatisch de waterdruk en berekent daarmee de grondwaterstand. De meetgegevens worden via een draadloze verbinding (telemetrie) doorgestuurd naar een computer. Zo kan de grondwaterstand ook op afstand worden gevolgd.

    Op verschillende locaties in Nederland staan ook publieke grondwatermeters. Deze meters geven op een eenvoudige manier inzicht in de actuele grondwaterstand. Voorbijgangers kunnen zien of het grondwater op dat moment hoger dan normaal (blauw), normaal (groen) of lager dan normaal (rood) is. Een overzicht van publieke grondwatermeters in Brabant is te vinden op deze online kaart van de Provincie Noord-Brabant.

    Wilt u een eigen peilbuis maken om zelf de grondwaterstand in uw tuin te meten, volg dan dit stappenplan op de website van Deltares.

    Wat wordt er met de grondwatergegevens gedaan?

    Op veel plaatsen in Nederland zijn peilbuizen geplaatst met een drukmeter die de grondwaterstand dagelijks, of soms zelfs elk uur, meten. Deze meetgegevens worden gebruikt om de grondwaterstanden te volgen. Zo ontstaat een duidelijk beeld van hoe de grondwaterstand door de jaren heen verandert. Veel van deze meetgegevens zijn openbaar beschikbaar op het Broloket.

    De hoogte van het grondwater verschilt sterk per locatie. Dit komt door lokale omstandigheden, zoals bodemsoort, neerslag en begroeiing. Daardoor is er veel ruimtelijke variatie in grondwaterstanden. Het Droogteportaal laat bijvoorbeeld zien of de huidige grondwaterstanden hoger of lager zijn dan normaal.

    Dankzij alle verzamelde meetgegevens weten we steeds beter hoe droge zomers invloed hebben op het grondwatersysteem. Ook wordt duidelijk hoe snel, of juist hoe langzaam, de grondwaterstand zich herstelt tijdens natte winters.

    Wat kan je zelf doen?

    Je kunt zelf op verschillende manieren bijdragen aan een klimaatbestendig watersysteem in je tuin. Door de tuin zoveel mogelijk onverhard te houden, kan regenwater makkelijker de bodem in zakken. Hierdoor wordt het grondwater aangevuld en hoef je minder vaak water te geven.

    Een kale, onbedekte bodem kan er echter voor zorgen dat water snel verdampt. Dat betekent dat er minder water beschikbaar blijft voor planten. Door de bodem te bedekken met organisch materiaal, zoals bladeren, houtsnippers of stro, droogt de bodem minder snel uit. Dit helpt planten om langer over voldoende water te beschikken.

    Binnen het project ‘Grondwater in de Tuin’ gaan we samen met moestuinders op zoek naar maatregelen die eenvoudig toepasbaar zijn in de tuin. Wil je op de hoogte blijven? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief en houd de website in de gaten.

    Ben je benieuwd wat je als particulier nog meer kunt doen om bij te dragen aan een klimaatrobuuste leefomgeving? Kijk dan ook eens op de volgende websites: